علمی-فرهنگی-آموزشی-شخصی

مقدّمه ؛

 

 

سلام به همه ی شما که برای هدایت و پرورش نسلی پویا و خلّاق در تلاش هستید و در این مسیر از هیچ کوششی دریغ نمی ورزید .

يکي از طرحهايي که در حوزه تربيت ارزشي(به ویژه اخلاقی) بعد از انقلاب در معاونت پرورشي و بعدها در معاونت آموزش عمومي دنبال شد ، طرح کرامت  است . در واقع طرح کرامت پاسخي به چالش بزرگ تشکيلات امور تربيتي در ايجاد تمايز و تفکيک بين آموزش و پرورش و حذف نقش ارزشمند تربيتي معلمان در مدرسه است.

مبناي نظري اين طرح با هدف کلي تکريم شخصيت دانش‌آموزان با عنايت به بند ج اصل دوم قانون اساسي جمهوري اسلامي ايران مبني بر بنياد جمهوري اسلامي بر کرامت انساني، در سال تحصيلي ٧٣-٧٢ به سفارش دفتر مشاور و برنامه‌ريزي امور تربيتي توسط مرحوم دکتر رجبعلي مظلومي با استناد  به کتاب خصال شيخ صدوق تحت عنوان "مدارج تربيت منطقي" تدوين شده و سپس کارشناسان زيربط با عنايت به اثر مذکور، طرحها و برنامه‌هاي اجرايي را تحت عنوان طرح کرامت در مدرسه آماده نمودند و جهت اجرا به استانها ارسال نمودند. از سال ٧٦-٧۵ توسعه عرضی طرح آغاز شد و درسال  ١٣٧٩ ،  ٢٠% از مدارس تحت پوشش قرار گرفت.

گزارش ها از موفقيت طرح حکايت داشت به گونه‌اي که در سال ١٣٧٩ شوراي عالي آموزش و پرورش در رأی ٦۵٨  خود به سازمان پژوهش و برنامه‌ريزي آموزشي مأموريت داد که با مشارکت حوزه معاونت پرورشي با استفاده از تجارب طرح کرامت به اصلاح و بازنگري برنامه درسي دورة ابتدايي اقدام نماید. بر اساس اسناد منتشر شده، ويژگيهاي اين طرح چنين بيان شده است:

١-  مشارکت معلمان در تربيت دانش‌آموزان : این طرح  در راستاي مقابله با چالش پيش گفته، معلمان را به عرصه فعاليتهاي تربيتي دعوت کرده است و درواقع تلفيق برنامه‌هاي آموزش و پرورش عنايت خاصي شده است.

٢-  توجه به آموزش مهارتهاي زندگي : با توجه به واحدهاي کار تعیین شده در اين طرح، مشخص است که اين طرح به آموزش مهارتهاي زندگي عنايت خاصي نموده است.

 

٣- حذف ارزشيابي کمي از فرآيند ياددهي – يادگيري.

٤ -   آموزش ارزشهاي اخلاقي : از جهت‌گيريهاي اساسي اين طرح  تربیت اخلاقی است. ملاحظه  واحدهاي کار تدوين شده در اين طرح در پنج پايه دورة ابتدايي از برجستگي ارزشهاي اخلاقي حکايت دارد. اکثر ارزشهاي مورد توجه در اين طرح که در این مجموعه استفاده شده اند ارزشهاي اخلاقي هستند ، که  برخي از آن ها عبارتند از:

توجه به کار، استقامت، مسئوليت، مشارکت و مشورت، تحمل عقايد، صرفه‌جويي، صداقت، خوش‌رويي،سخاوت، رعايت حقوق ديگران، صله رحم، احترام به والدين و بزرگترها، حق‌طلبي، ظلم ستيزي، حمايت از مظلومان، عفت، امانتداري، وفاي به عهد. همچنين گروهي از ارزشهاي مذهبي که عبارتند از: ياد خدا، اطاعت خدا، حجاب، اماکن متبرکه، قرآن، وضو، نماز ومانند اينها.

۵ -   تربيت ديني بر پايه ارزشهاي اخلاقي : از ويژگيهاي دیگر اين طرح تربيت ديني بر محور ارزشهاي اخلاقي است. به طور مشخص جدول توزيع واحدهاي کار در پايه‌ها نشان مي‌دهد اهداف اخلاقي به اهداف ديني تصريح شده غلبه دارد. اين همان تلاشي است که در اين طرح اگرچه به آن تصريح نشد، اما واقعي است تربيت ديني را با تکيه بر ارزشهاي اخلاقي دنبال مي‌نمايد. اين ويژگي طرح کرامت را از رويکردهاي رايج جدا مي‌سازد و به آن نرمي و لطافت خاصي مي‌دهد.

 

اهداف طرح ؛

 

اهداف طرح در اسناد اولیه طرح به این شکل بیان شده است :

 انسان متعالی و متخلق به اخلاق الهی(غایت) ← کرامت انسانی (مقصد آموزشی)

ارزشهای مورد نظر دربرنامه های طرح(هدف کلی) ← ارزشهای مطرح در واحدهای کار(هدف های جزئی)

در طرح کرامت تأکيد بر اين است گرايش و عمل به ارزشها عامل اصلي کرامت انساني است و تمايل به رذايل و ضدارزش ها عامل ارزشي کاهش کرامت انساني است.   هر چند بر اساس نظر امام علي (ع) کسي که

  کريم النفس     است،  به پستي‌ها گرايش نخواهد داشت. لذا مي‌توان گفت نفس کريم خود عامل نزديکي به ارزش هاست. به هر حال فرض بر اين است کرامت نتيجه ی تربيت ارزشی و هم عامل تداوم تخلق به اخلاق الهی می باشد . به همين سبب اين طرح رويکردي در تربيت ارزشي به ويژه ارزشهاي اخلاقي است.

در اين طرح با توجه به واحدهاي کار تعريف شده در حيطه‌هاي شناختي و عاطفي به اهداف تربيت اخلاقي توجه شده است گرچه تلاش مي‌گردد در حيطه مهارتي نيز به آموزش ارزشها توجه شود اما به نظر مي‌رسد که ماهيت ارزش هاي مورد بحث به گونه‌اي است که به سختي بتوان تحقق اين مهارتها را مورد توجه قرار داد.

 

تغییرات ایجاد شده در اهداف طرح :

 

اهداف طرح در جریان دگردیسی طرح تغییر کرده و به شرح زیر تدوین شده است:

·         زمينه‌سازي و تقويت بينش و مهارت دانش‌آموز جهت رشد و توسعه کرامت خويش و بروز قابليتهاي کرامتي.

·         تقويت روحيه در دانش‌آموز مبني بر تکريم انسانهاي ديگر.

·     تکريم دانش‌آموز به عنوان يک انسان (بماهو انسان) واحد روح الهي در محيطهاي خانه و مدرسه توسط کليه عوامل انساني موثر در تربيت او.

قابل ذکر است که در نسخه‌هاي جديد راهنماي معلم براي اجراي طرح کرامت شکل ماتريسی  نقشه مفاهيم ارزشي به هم ريخته شده است و به اين شکل در آمده است:

·         پاية اول: به يادخدا، قرآن، خانواده، نظم، پاکيزگي، هديه، بدرقه،مسئوليت، همدلي، خودآگاهي.

·         پاية دوم: نيايش، دوست خوب، اماکن مقدس، ارتباط بين فردي، ادب، راستگويي، امانتداري، تفکر خلاق، صرفه‌جويي، سخن

 ·         پاية سوم: نماز، تفکر نقّاد، حلال و حرام، وفاداري، همکاري، همسايه، پوشش، اعتماد به نفس، عفو، تصميم‌گيري.

·         پاية چهارم: عفت و حيا، الگوي خوب دوستيابي، آراستگي، نجابت، تعقل، روابط اجتماعي، رازداري، انتقادپذيري، حل مسأله.

·         پاية پنجم: توکل، مزاح و شادي، مناعت طبع، کنترل هيجان، رضايت‌مندي، ابراز توانايي، مشارکت، انفاق، حق‌گويي.

روشن است که نظم سابق کم و بيش به هم ريخته شده و مفاهيم ارزشي بر اساس سليقه کارشناسان انتخاب شده بود به آنها نظم داده شده است. امّا به جهت تشابه بسیاری از واحدکارهای اشاره شده ، و با وجود برخی از محدودیّت های طرح ، پس از بررسی و انجام مذاکراتی که با مسئولین این طرح داشتم ، تصمیم بر این گرفته شد تا کتابی جامع برای همه ی مجریان طرح در تمامی پایه های تحصیلی تهیه کنیم ،  که علاوه بر سهولت اجرای آن برای همگی عزیزان بتوانیم نکات مهم تری را ارائه نماییم .

 

توصیه هایی جهت اجرای طرح کرامت ؛

    با توجّه به تجربیاتی که در این زمینه داشته ام ، توصیه های زیر را جهت اجرای طرح ارائه می نمایم :

    الف) پنج واحد کار اوّل ( یاد خدا {که شامل قرآن خواندن– اقامه ی نماز – روزه گرفتن و توکّل به خدا است} امامت احترام به بزرگ تر ها نظم در کارها * { که خود این واحدکار شامل مواردی چون سحرخیزی، آراستگی ، پوشش مناسب ، مسئولیّت ها و پاکیزگی است . } و الگوی خوب)

 در نوبت اوّل ؛ یعنی از هفته ی اوّل مهر تا هفته ی آخر دی ماه ، و پنج واحد کار بعدی

 (ادب-  راستگوییشجاعتروابط فردی و اجتماعیتفکّرخلّاق ) در نوبت دوم ؛ یعنی از اوّل بهمن تا بیستم اردیبهشت اجرا می گردد و در هفته ی پایانی اردیبهشت نمایشگاهی از آثار برگزیده ی همکاران و دانش آموزان برگزار

می گردد .

ب‌)   روش های اجرای واحدکارها بستگی به مجری آن دارد . یعنی اجرا کننده ی آن می تواند هر روشی را که صلاح می داند و خارج از کتاب کار  در ارتباط با واحدکار قابلیّت اجرا دارد  ارائه نماید و از این بابت دست او باز است .

ت‌)     تهیه ی پوشه ی دانش آموز و استفاده از آرم طرح کرامت جهت آن . { نمونه ی آن در صفحه ی بعدی جهت استفاده عزیزان ارائه شده است }

ث‌)     تشویق دانش آموزان فعّال و انتخاب آثار برگزیده ی مربوط به واحد کارها .

ج‌)      مشارکت دادن اولیا در اجرای این طرح .

 

پیشنهادات ؛

  ١ -  حال که چند سال است که این طرح به صورت آزمایشی اجرا می گردد ، آیا بهتر نیست که از هر مدرسه فقط دو نفر به عنوان مجریان طرح انتخاب گردند .

 ٢ -  بهتر است که تعداد واحد کارها ، با توجّه به جدول مربوط به آن ها قدری کم تر باشند تا علاوه بر این که ارتباطشان با هم قطع نگردند ، همکاری که از پایه ای دیگر این فعّالیّت ها را انجام می دهد بتواند همان اهدافی را دنبال کند که آموزگاری از سایر پایه ها آن را اجرا می کند که اینجانب این کار را در رابطه با این مجموعه انجام داده ام .  

 ٣ -  برگزاری همایش ها ، کارگاه های آموزشی ،  نمایشگاه آثار دانش آموزان و همکاران و اردوهای زیارتی جهت همه ی مجریان طرح کرامت که کمک شایانی در اجرای این طرح می نمایند .

٤ -  تقدیر و تشکّر از تمامی مجریان طرح کرامت ، که به نوعی در اجرای آن نقش مهمّی را داشته اند و این امر  فقط مختص به تعداد محدودی از عزیزان نشود .

 

در پایان از توجّه و مساعدت برادر گرامیم جناب آقای آقا احمدی ، ریاست محترم کارشناسی آموزش ابتدایی مدیریّت آموزش و پرورش شهرستان شهریار و جنای آقای حسنی  ، مسئول اجرای طرح کرامت کمال تشکّر را دارم و امیدوارم که این ناقابل ، مورد توجّه حضرت ولی عصر (عج) و همکاران گرامی واقع گردد و اگر کاستی در آن دیدند ، براین کمترین ببخشید .                    

والسّلام علی عبادا... الّصالحین

 مهدی سلمانی ؛ دی ماه ٨٧

 

+ نوشته شده در  چهارشنبه چهارم دی 1387ساعت 22:31  توسط مهدی سلمانی  |